सेलो टेप की BOPP टेप: एकच रोल, दोन नावं, आणि आज बाजारात याचा अर्थ काय
सेलो टेप हे जुनं नाव आहे, BOPP ही फिल्म आहे. सेलो हा शब्द कुठून आला, रिटेलर तो मागतो तेव्हा त्याला काय हवं असतं आणि ऑर्डरवर काय लिहायचं, ते इथे वाचा.
भारतातल्या दुकानांमध्ये "सेलो टेप" हे पारदर्शक, अरुंद चिकट टेपचं साधं नाव आहे. BOPP ही ती फिल्म आहे जिच्यावर हा टेप बनतो. म्हणून आज एखादा रिटेलर आपल्याकडे सेलो टेप मागतो, तेव्हा त्याला बहुतेक वेळा BOPP स्टेशनरी टेपच हवा असतो. हे नाव मात्र जवळजवळ शंभर वर्षांपूर्वी वापरल्या जाणाऱ्या वेगळ्याच फिल्मवरून आलं आहे.
हा प्रश्न मला आवडतो. कारण याचं उत्तर हा इतिहासाचा एक छोटा भाग आहे, आणि त्याचा परिणाम आजही ऑर्डर कशी लिहिली जाते त्यावर होतो.
आम्ही Jagannath Polymers Pvt Ltd (JPPL) मध्ये पारदर्शक BOPP टेप बनवतो आणि त्यावर आमचंच वॉटर-बेस्ड अॅक्रेलिक अॅडहेसिव लावतो. या व्यवसायात आमचे ग्राहक स्टेशनरी डिस्ट्रीब्यूटर आणि होलसेल डीलर आहेत. एकाच फोन कॉलमध्ये एकाच रोलला तीन वेगवेगळी नावं सहज मिळतात. फोनवर हे चालतं. पर्चेस ऑर्डरवर नाही चालत.
सेलो टेप हे नाव कुठून आलं?
सेलोफेनवरून.
सेलोफेन ही सेल्युलोजपासून बनलेली पारदर्शक फिल्म आहे. कागद ज्या वनस्पतीच्या धाग्यांपासून बनतो, तोच हा सेल्युलोज. पहिला पारदर्शक चिकट टेप याच फिल्मवर बनला. अमेरिकेतल्या 3M कंपनीतले इंजिनिअर रिचर्ड ड्रू यांनी 1930 मध्ये तो विकसित केला. कोटेड सेलोफेन बॅकिंगवर जवळजवळ न दिसणारा अॅडहेसिव, अशी त्याची ओळख होती (Lemelson-MIT, Richard G. Drew).
काही वर्षांनी, 1937 मध्ये, पश्चिम लंडनमध्ये Sellotape चा शोध लागला (Sellotape, brand history). या दोन ब्रँड्समुळे "सेल्युलोज टेप" घराघरात पोहोचला, आणि सेलो हा छोटा शब्द अनेक देशांमध्ये रुळला. भारतातही.
म्हणजे सेलो हा आधी मटेरियलचा शब्द होता, आणि हळूहळू प्रॉडक्टचं नाव बनला. फोटोकॉपीला "झेरॉक्स" म्हणतो, तसंच.
BOPP टेप म्हणजे काय?
BOPP म्हणजे बायअॅक्सियली ओरिएंटेड पॉलिप्रोपिलीन. पॉलिप्रोपिलीन हे प्लास्टिक आहे. "बायअॅक्सियली ओरिएंटेड" म्हणजे फिल्म बनवताना ती दोन दिशांनी ताणली जाते: लांबीच्या दिशेने आणि रुंदीच्या दिशेने. यातून पातळ, पारदर्शक, चकचकीत फिल्म तयार होते, आणि तिच्यावर प्रिंटिंग चांगलं होतं.
आपण नोटबुक कव्हर विकत असाल, तर ही फिल्म आपल्याला आधीच ओळखीची आहे. आमचे Classic, Combo, Lining आणि Clear कव्हर BOPP वर बनतात. कव्हरच्या तिन्ही फिल्म्सबद्दल मी BOPP vs PP vs HM बुक कव्हर या लेखात सांगितलं आहे. टेपसाठीही याच प्रकारची फिल्म वापरली जाते, फक्त तिच्या एका बाजूला अॅडहेसिवचा थर असतो.
सेलो टेप आणि BOPP टेप एकच आहेत का?
आज बाजाराच्या भाषेत, बहुतेक हो. केमिस्ट्रीच्या भाषेत, नाही.
ब्युरो ऑफ इंडियन स्टँडर्ड्सने 1992 मध्ये दोन्ही फिल्म्स एकाच मानकात आणल्या. IS 13262 प्लास्टिक बेस असलेल्या प्रेशर सेन्सिटिव्ह टेप्ससाठी आहे, आणि त्यात सेल्युलोज आणि पॉलिप्रोपिलीन शेजारी-शेजारी दिले आहेत (BIS, IS 13262:1992, reaffirmed 2003). याने IS 2880 हे जुनं मानक बदललं, जे फक्त सेल्युलोज टेपसाठी होतं. म्हणजे तीस वर्षांपेक्षा जास्त काळापासून मानकसुद्धा सेलो टेपला वेगळं प्रॉडक्ट मानत नाही.
सेल्युलोज फिल्म टेप पूर्णपणे बंद झालेला नाही. उदाहरणार्थ, त्याच ब्रँड हिस्टरी पेजनुसार Sellotape आता Zero Plastic नावाची रेंज विकतो. ती सेल्युलोज फिल्म आणि वनस्पतीपासून बनवलेल्या गोंदाने बनते. हे स्पेशॅलिटी प्रॉडक्ट आहे. भारतातला रिटेलर काउंटरवर "सेलो टेप" म्हणतो, तेव्हा तो हे मागत नसतो.
| सेलो टेप (मूळ अर्थ) | BOPP टेप | |
|---|---|---|
| फिल्म | सेलोफेन (रिजनरेटेड सेल्युलोज) | बायअॅक्सियली ओरिएंटेड पॉलिप्रोपिलीन |
| हे नाव कुठे वापरलं जातं | दुकान, घर, शाळा | कारखाने, बिलं, कोटेशन |
| आज रिटेलरला यातून काय अपेक्षित असतं | कुठलाही पारदर्शक अरुंद टेप | बहुतेक पारदर्शक टेपची खरी फिल्म |
| IS 13262 मध्ये | समाविष्ट | समाविष्ट |
रिटेलर सेलो टेप मागतो, तेव्हा त्याला काय हवं असतं?
माझ्या अनुभवात, त्याला एकाच वेळी तीन गोष्टी हव्या असतात:
- टेप पारदर्शक असावा, ब्राउन नाही.
- तो अरुंद असावा, टेबलावर किंवा शाळेच्या दप्तरात ठेवण्यासारखा. 48 mm चा पॅकिंग टेप नाही.
- हलकं दाबलं तरी कागद आणि कार्डला चिकटावा.
त्याला कुठली खास फिल्म अपेक्षित नसते, आणि तो विचारणारही नाही. रोल पिवळा पडला, वाईट फाटला किंवा चिकटायचा थांबला, तेव्हाच त्याच्या लक्षात येतं. मग एखाद्या सप्लायरचा "सेलो टेप" होतो "तो खराब टेप", आणि ते आपल्याला ऐकावं लागतं.
म्हणूनच मी डिस्ट्रीब्यूटर्सना सांगतो की नावाने ऑर्डर देणं बंद करा.
मग पर्चेस ऑर्डरवर काय लिहायचं?
बोलीतलं नाव नको, स्पेसिफिकेशन लिहा. पाच ओळी पुरेशा आहेत:
- फिल्म: पारदर्शक BOPP.
- अॅडहेसिव: वॉटर-बेस्ड अॅक्रेलिक (किंवा आपण सप्लायरशी जे ठरवलं असेल ते).
- रुंदी mm मध्ये: 12, 18 किंवा 24.
- लांबी मीटरमध्ये, रोलवर प्रत्यक्ष मोजलेली.
- जाडी माइक्रोनमध्ये, ठरवली असेल तर.
आपले रिटेलर टेप डेस्क डिस्पेन्सरमध्ये विकत असतील, तर कोअर साइजही लिहा. हीच गोष्ट नेहमी का सुटते, आणि माल आल्यावर रुंदी आणि लांबी कशी तपासायची, हे आमच्या स्टेशनरी टेप साइज गाइडमध्ये सांगितलं आहे.
या पाच ओळी असल्या, तर दोन कोटेशनची तुलना करता येते. त्या नसल्या, तर दोन सप्लायर्सचा "सेलो टेप 18 mm" म्हणजे दोन अगदी वेगळे रोल असू शकतात.
नाव बदललं तर अॅडहेसिव बदलतो का?
नाही. नावावरून गोंदाबद्दल काहीच कळत नाही.
अॅडहेसिव हा फिल्मपेक्षा वेगळा निर्णय आहे. काही टेप्समध्ये रबर-बेस्ड अॅडहेसिव असतो, तर काहींमध्ये अॅक्रेलिक. आमचा वॉटर-बेस्ड अॅक्रेलिक आहे, आणि तो आम्ही आमच्याच कारखान्यात बनवतो. स्टेशनरीच्या कामासाठी तो का योग्य आहे, हा जरा मोठा विषय आहे. म्हणून तो मी वॉटर-बेस्ड अॅक्रेलिक अॅडहेसिव टेप या वेगळ्या लेखात लिहिला आहे.
JPPL कुठे उपयोगी आहे, आणि कुठे नाही
आम्ही 12, 18 आणि 24 mm सारख्या अरुंद रुंदीत पारदर्शक BOPP स्टेशनरी टेप बनवतो. इतर रुंदी ऑर्डरप्रमाणे बनवतो. आम्ही सेल्युलोज फिल्म टेप बनवत नाही. एखाद्या खरेदीदाराला खास सेल्युलोज फिल्मच हवी असेल, तर त्या ऑर्डरसाठी आम्ही योग्य उत्पादक नाही. त्याचा वेळ वाया घालवण्यापेक्षा मी हे इथेच स्पष्ट सांगतो.
बहुतेक रिटेलर सेलो टेप म्हणतात तेव्हा त्यांना जे पारदर्शक BOPP रोल हवे असतात, त्यासाठी आमचं स्टेशनरी टेप पेज पाहा. आपण आमच्याकडून नोटबुक कव्हर पण घेत असाल, तर दोन्ही एकाच चौकशीत पाठवा.
काउंटरवर सेलो टेप म्हणा. ऑर्डरवर मात्र BOPP लिहा.
खरेदीदार विचारतात ते प्रश्न
सेलो टेप प्लास्टिकचा असतो का?
आज सेलो टेप म्हणून विकला जाणारा टेप बहुतेक वेळा प्लास्टिकचाच असतो, कारण तो BOPP फिल्मवर बनतो. मूळ सेलो टेप सेलोफेनवर बनायचा. सेलोफेन म्हणजे वनस्पतींच्या धाग्यांपासून बनवलेला रिजनरेटेड सेल्युलोज. नक्की माहिती हवी असेल, तर रोल कोणत्या फिल्मवर बनला आहे ते आपल्या सप्लायरला विचारा.
सेलोटेप आणि सेलो टेप एकच आहेत का?
Sellotape हा एक ब्रिटिश ब्रँड आहे. तो पहिल्यांदा 1937 मध्ये बनला. सेलो टेपसारखंच लोक हे नाव कुठल्याही पारदर्शक चिकट टेपसाठी वापरतात. पर्चेस ऑर्डरवर ब्रँडचं नाव किंवा बोलीतलं नाव लिहू नका. फिल्म, रुंदी आणि लांबी लिहा.
सेल्युलोज फिल्मवर बनलेला टेप आजही मिळतो का?
हो, तो आजही मिळतो, पण स्पेशॅलिटी प्रॉडक्ट म्हणून. तो मागताना त्याचं नाव स्पष्ट सांगा: सेल्युलोज फिल्म टेप. त्याची किंमत आणि बनवण्याची पद्धत रोजच्या BOPP टेपपेक्षा वेगळी असेल, हे लक्षात ठेवा.
