સેલો ટેપ કે BOPP ટેપ: રોલ એક, નામ બે, અને આજે ટ્રેડમાં તેનો અર્થ શું

ભારતની દુકાનોમાં "સેલો ટેપ" એટલે પારદર્શક, સાંકડી ચીકણી ટેપનું સામાન્ય નામ. BOPP એ ફિલ્મ છે, જેના પર ટેપ બને છે. એટલે આજે કોઈ રિટેલર આપની પાસે સેલો ટેપ માગે, ત્યારે તેને મોટે ભાગે BOPP સ્ટેશનરી ટેપ જ જોઈતી હોય છે. ભલે આ નામ લગભગ સો વર્ષ પહેલાં વપરાતી બીજી ફિલ્મ પરથી આવ્યું હોય.

મને આ સવાલ ગમે છે. તેના જવાબમાં થોડો ઇતિહાસ છે, અને એ ઇતિહાસની અસર આજે પણ ઓર્ડર લખવાની રીત પર દેખાય છે.

Jagannath Polymers Pvt Ltd (JPPL)માં અમે પારદર્શક BOPP ટેપ બનાવીએ છીએ અને તેના પર અમારું પોતાનું વોટર-બેઝ્ડ એક્રેલિક એડહેસિવ કોટ કરીએ છીએ. આ કામમાં અમારા ગ્રાહકો સ્ટેશનરી ડિસ્ટ્રીબ્યૂટર અને હોલસેલ ડીલર છે. એક જ ફોન કોલમાં એક જ રોલના ત્રણ જુદાં નામ સહેજે બોલાઈ જાય. ફોન પર તો એ ચાલે. પણ પરચેઝ ઓર્ડરમાં ન ચાલે.

સેલો ટેપ નામ ક્યાંથી આવ્યું?

સેલોફેન પરથી.

સેલોફેન એક પારદર્શક ફિલ્મ છે, જે સેલ્યુલોઝમાંથી બને છે. સેલ્યુલોઝ એટલે છોડનો એ જ રેસો, જેમાંથી કાગળ બને છે. પહેલી પારદર્શક ચીકણી ટેપ આ ફિલ્મ પર જ બની હતી. અમેરિકાની 3M કંપનીના એન્જિનિયર Richard Drewએ 1930માં કોટેડ સેલોફેન બેકિંગ પર લગભગ દેખાય નહીં એવા એડહેસિવવાળી ટેપ બનાવી (Lemelson-MIT, Richard G. Drew).

થોડાં વર્ષ પછી, 1937માં, વેસ્ટ લંડનમાં Sellotapeની શોધ થઈ (Sellotape, brand history). આ બે બ્રાન્ડે "સેલ્યુલોઝ ટેપ"ને ઘરે ઘરે પહોંચાડી, અને ભારત સહિત ઘણા દેશોમાં ટૂંકો શબ્દ "સેલો" ચાલી પડ્યો.

એટલે સેલો મૂળ મટીરિયલનું નામ હતું, જે ધીમે ધીમે પ્રોડક્ટનું નામ બની ગયું. જેમ ફોટોકોપીને આપણે "ઝેરોક્સ" કહીએ છીએ.

BOPP ટેપ એટલે શું?

BOPP એટલે બાયએક્સિયલી ઓરિએન્ટેડ પોલીપ્રોપીલીન. પોલીપ્રોપીલીન એ પ્લાસ્ટિક છે. "બાયએક્સિયલી ઓરિએન્ટેડ" એટલે ફિલ્મ બનાવતી વખતે તેને બે દિશામાં ખેંચવામાં આવે છે, લંબાઈમાં અને પહોળાઈમાં. તેનાથી પાતળી, પારદર્શક, ચળકતી ફિલ્મ તૈયાર થાય છે, જેના પર પ્રિન્ટિંગ સારું થાય છે.

આપ નોટબુક કવર વેચતા હો, તો આ ફિલ્મ આપ જાણો જ છો. અમારાં Classic, Combo, Lining અને Clear કવર BOPP પર બને છે. કવરની ત્રણ ફિલ્મ વિશે મેં BOPP vs PP vs HM બુક કવરમાં સમજાવ્યું છે. ટેપમાં પણ આ જ પ્રકારની ફિલ્મ વપરાય છે, જેની એક બાજુ પર એડહેસિવ લગાડેલું હોય છે.

શું સેલો ટેપ અને BOPP ટેપ એક જ છે?

આજના ટ્રેડમાં મોટે ભાગે હા. કેમિસ્ટ્રીમાં ના.

બ્યુરો ઓફ ઇન્ડિયન સ્ટાન્ડર્ડ્સે 1992માં બંને ફિલ્મને એક જ સ્ટાન્ડર્ડમાં મૂકી દીધી. IS 13262 પ્લાસ્ટિક બેઝવાળી પ્રેશર સેન્સિટિવ ટેપ માટે છે, અને તેમાં સેલ્યુલોઝ અને પોલીપ્રોપીલીન બંને સાથે સાથે આપેલાં છે (BIS, IS 13262:1992, reaffirmed 2003). તેણે જૂના સ્ટાન્ડર્ડ IS 2880ની જગ્યા લીધી, જે ફક્ત સેલ્યુલોઝ ટેપ માટે હતું. એટલે ત્રીસથી વધુ વર્ષ પહેલાં સ્ટાન્ડર્ડે પણ સેલો ટેપને અલગ પ્રોડક્ટ ગણવાનું બંધ કરી દીધું.

સેલ્યુલોઝ ફિલ્મ ટેપ બંધ નથી થઈ. એ જ બ્રાન્ડ હિસ્ટ્રી પેજ મુજબ, Sellotape આજે Zero Plastic નામની રેન્જ વેચે છે, જે સેલ્યુલોઝ ફિલ્મ અને છોડમાંથી બનેલા ગુંદરથી બને છે. એ સ્પેશિયાલિટી પ્રોડક્ટ છે. ભારતનો રિટેલર કાઉન્ટર પર "સેલો ટેપ" કહે, ત્યારે તે આ પ્રોડક્ટ નથી માગતો.

રિટેલર સેલો ટેપ માગે ત્યારે તેને શું જોઈએ છે?

મારા અનુભવમાં તેના મનમાં એકસાથે ત્રણ વાત હોય છે:

1. ટેપ પારદર્શક હોય, બ્રાઉન નહીં.
2. સાંકડી હોય, ટેબલ પર કે સ્કૂલ બેગમાં રાખવા માટે, 48 mmની પેકિંગ ટેપ નહીં.
3. હળવું દબાવતાં જ કાગળ અને કાર્ડ પર ચોંટી જાય.

તેના મનમાં કોઈ ખાસ ફિલ્મ નથી હોતી, અને તે પૂછશે પણ નહીં. રોલ પીળો પડે, ખરાબ રીતે ફાટે કે ચોંટવાનું બંધ કરે, ત્યારે જ તેનું ધ્યાન જશે. પછી કોઈ એક સપ્લાયરની "સેલો ટેપ" "પેલી ખરાબ ટેપ" બની જાય, અને ફરિયાદ આપના સુધી પહોંચે.

એટલે જ હું ડિસ્ટ્રીબ્યૂટરોને કહું છું કે નામથી ઓર્ડર આપવાનું બંધ કરો.

તો પરચેઝ ઓર્ડરમાં શું લખવું?

બોલચાલનું નામ નહીં, સ્પેસિફિકેશન લખો. પાંચ લાઇન પૂરતી છે:

1. ફિલ્મ: પારદર્શક BOPP.
2. એડહેસિવ: વોટર-બેઝ્ડ એક્રેલિક (અથવા આપના સપ્લાયર સાથે જે નક્કી થયું હોય તે).
3. પહોળાઈ mmમાં: 12, 18 કે 24.
4. લંબાઈ મીટરમાં, રોલ પર ખરેખર માપીએ તેટલી.
5. જાડાઈ માઇક્રોનમાં, જો નક્કી કરી હોય તો.

આપના રિટેલર ટેપ ડેસ્ક ડિસ્પેન્સરમાં વેચતા હોય, તો કોરની સાઇઝ પણ લખો. આ વાત કેમ ભુલાઈ જાય છે, અને માલ આવે ત્યારે પહોળાઈ અને લંબાઈ કેવી રીતે ચેક કરવી, તે અમારી સ્ટેશનરી ટેપ સાઇઝ ગાઇડમાં સમજાવ્યું છે.

આ પાંચ લાઇનથી બે ક્વોટેશનની સરખામણી થઈ શકે છે. તેના વગર બે સપ્લાયરની "સેલો ટેપ 18 mm" સાવ જુદા જુદા રોલ હોઈ શકે.

નામ બદલાય તો એડહેસિવ બદલાય?

ના. નામથી ગુંદર વિશે કશું ખબર નથી પડતી.

એડહેસિવની પસંદગી ફિલ્મથી અલગ છે. કેટલીક ટેપમાં રબર-બેઝ્ડ એડહેસિવ હોય છે, તો કેટલીકમાં એક્રેલિક. અમારું એડહેસિવ વોટર-બેઝ્ડ એક્રેલિક છે, જે અમે જાતે બનાવીએ છીએ. સ્ટેશનરીના કામ માટે એ કેમ યોગ્ય છે, તેની વાત લાંબી છે, એટલે મેં તે અલગથી વોટર-બેઝ્ડ એક્રેલિક એડહેસિવ ટેપમાં લખી છે.

JPPL ક્યાં કામ આવે, અને ક્યાં નહીં

અમે 12, 18 અને 24 mm જેવી સાંકડી પહોળાઈમાં પારદર્શક BOPP સ્ટેશનરી ટેપ બનાવીએ છીએ, અને બીજી પહોળાઈ ઓર્ડર મુજબ બનાવીએ છીએ. અમે સેલ્યુલોઝ ફિલ્મ ટેપ નથી બનાવતા. કોઈ ખરીદનારને ખાસ સેલ્યુલોઝ ફિલ્મ જ જોઈતી હોય, તો એ ઓર્ડર માટે અમે યોગ્ય ઉત્પાદક નથી. તેનો સમય બગાડવા કરતાં હું અહીં જ સાફ કહી દઉં તે સારું.

સેલો ટેપ કહેતી વખતે મોટા ભાગના રિટેલરના મનમાં જે પારદર્શક BOPP રોલ હોય છે, તે માટે અમારું સ્ટેશનરી ટેપ પેજ જુઓ. આપ અમારી પાસેથી નોટબુક કવર પણ લેતા હો, તો બંનેની એક જ ઇન્ક્વાયરી મોકલો.

કાઉન્ટર પર ભલે સેલો ટેપ કહો. ઓર્ડરમાં બસ BOPP લખો.